Pokazywanie postów oznaczonych etykietą 2018-03. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą 2018-03. Pokaż wszystkie posty

niedziela, 25 marca 2018

Sny prawdziwsze niż rzeczywistość


Artykuł ukazał się pierwotnie w grudniowym numerze kwartalnika OkoLica Strachu, nr 4(8)/2017.





        Say your prayers little one
Don't forget, my son
To include everyone
Tuck you in, warm within
Keep you free from sin
'Till the sandman he comes
Sleep with one eye open
Gripping your pillow tight
Exit, light
Enter, night
Take my hand
We're off to never-never land[1]








O czym śpiewa James Hetfield? Dlaczego sen, do którego przygotowuje się mały chłopiec, zamiast być czasem odpoczynku, staje się często koszmarem bez możliwości ucieczki? Dlaczego maluch musi spać z jednym okiem otwartym, ściskając mocno poduszkę? I kim jest Sandman, który przyjdzie i zabierze go do Nibylandii, zupełnie nie podobnej do tej z opowieści o Piotrusiu Panie? Fenomen marzeń sennych od wieków fascynuje, pociąga, przyprawia o dreszcze i stanowi inspirację w sztuce, muzyce, filmie i literaturze. Wydawać by się mogło, że nie powinien wzbudzać niepokoju – senne koszmary w świetle dnia blakną i tracą na sile. Jednak w środku nocy, w mroku sypialni, w świecie dającym odpór naszej racjonalności, to one stają się prawdziwsze niż rzeczywistość. To sen jest wtedy realny, a nie kołdra, którą nerwowo ściskamy w rękach. Nie ma już granicy między tym, co realne, a tym, co urojone, są już tylko surrealistyczne narracje, nieprzytomne majaki i nic poza nimi. To one kształtują rzeczywistość, a raczej metarzeczywistość, nie dającą się zwyczajnie interpretować. I to właśnie wzbudza niepokój i strach, nawet jeśli senne opowieści są z pozoru zupełnie niewinne. Bo w tym momencie, w tym jednym szczególnym wycinku nocy, władzę nad nami ma Sen. Morfeusz. Oneiros. Kształtujący. Kai’ckul. Piaskun. Sandman.

niedziela, 18 marca 2018

V jak Vendetta

Niezniszczalne idee

Poniższy artykuł można przeczytać również na portalu esensja

Powieść graficzna, opowiadająca o pewnym zamaskowanym anarchiście, sfilmowana dwanaście lat temu przez twórców „Matrixa”, jest pierwszym wielkim dokonaniem Alana Moore’a. Komiks powstawał przez długie lata – autor szczegółowo opisuje dzieje jego pisania w posłowiu, gdzie możemy dowiedzieć się jak zawiła i wyboista była droga prowadząca do jego publikacji. „V jak Vendetta” to szereg krótkich kilkustronicowych rozdziałów drukowanych oryginalnie w czasopiśmie „Warrior”. Złożone razem i zaprezentowane w formie powieści graficznej, składają się idealnie dopasowaną całość, bez jakichkolwiek widocznych szwów.

Anglia A.D. 1997, znajduje się w rękach faszystowskiej partii Norsefire. Partia ta, zgodnie z rzymską myślą o jednej rózdze łamiącej się łatwo, a wielu rózgach trwających w sile, zaprowadziła w kraju autorytarny ład i porządek, którego gwarantem jest strach i terror. Zimna wojna doprowadziła do bliżej nieokreślonej nuklearnej hekatomby – wiemy tylko tyle, że znad Europy wieje radioaktywny wiatr śmierci. Wszyscy, którzy nie są białymi, heteroseksualnymi chrześcijanami, lądują w obozach koncentracyjnych, gdzie uczy się ich jedynego dozwolonego spojrzenia na świat lub poddaje przerażającym eksperymentom. Wszystko po to, aby zredukować człowieka do kolejnej, tak samo wyglądającej, myślącej i zniewolonej, potulnej rózgi. Jednej z milionów, tworzących razem pęk owinięty niezniszczalną z pozoru ideą.

środa, 14 marca 2018

Pigmej

Borat-Dzong-Un z pasem szahida

Recenzja powstała przy współpracy z portalem Szortal i została tam pierwotnie zamieszczona.

Czy prawdą jest, że Stany Zjednoczone to najwspanialszy kraj na naszej planecie? Istny raj na ziemi? Chuck Palahniuk tak nie uważa. Co prawda w poprzednich powieściach nie uderzał swoją antykonsumpcyjną i antycywilizacyjną tyradą bezpośrednio w Amerykę, ale nietrudno było się domyślić, jakie społeczeństwo krytykuje. W „Pigmeju” chodzi o USA, które pisarz pokazuje wręcz palcem. Ustami bardzo oryginalnego i groteskowego narratora opowiada historię absurdalną, komiksową, obrazoburczą i prześmiewczą. Uwaga! Rozpoczyna się szeroko zakrojona operacja „Chaos”!

Bezimienny narrator jest jednym z kilku nastolatków, którzy przybyli do Stanów Zjednoczonych w ramach uczniowskiej wymiany. Przybysze pochodzą z nieokreślonego bliżej kraju (choć kojarzy się on jednoznacznie z Koreą Północną z małym dodatkiem terrorystycznej ideologii Państwa Islamskiego), w którym jedyną siłą cementującą społeczeństwo jest nienawiść do wszystkiego co amerykańskie i przerażająca indoktrynacja od najmłodszych lat. Narrator, który z racji swojego niskiego wzrostu zostaje szybko nazwany „Pigmejem”, próbuje zaaklimatyzować się w swoim nowym domu i wraz z innymi przybyłymi uczniami wykonać tajne zadanie. Pigmej trafia do takiej, a nie innej rodziny nieprzypadkowo – jej głowa („Krowi Ojciec, śmierdzący wołowiną i przetrawioną viagrą”) pracuje w jakiejś naukowej placówce i ma dostęp do neurotoksyn. Stany Zjednoczone muszą upaść, legowisko żmij musi zostać unicestwione.

niedziela, 11 marca 2018

Kaznodzieja Tom trzeci

Nietypowa logika damsko-męska

Recenzja powstała przy współpracy z portalem Szortal i została tam pierwotnie zamieszczona.

Serial „Zmiennicy”, ostatnie dzieło legendarnego Stanisława Barei, oprócz częstego punktowania absurdów życia w Polsce roku 1986, brał na tapetę również stereotypy związane z męską lub żeńską wizją świata. A także wizją mieszaną, będącą wypadkową dwóch pierwszych. Ba, jego czwarty odcinek miał nawet charakterystyczny tytuł – „Typowa logika damsko-męska”. Co wspólnego mają perypetie warszawskich taksówkarzy sprzed trzydziestu lat z trzecim tomem nowej edycji „Kaznodziei”? To znaczy: oprócz rzucającego się nieco w oczy lekkiego podobieństwa aparycji głównych bohaterów?

Spójrzmy najpierw na zawartość komiksu. Ostatni odcinek drugiego tomu był originem mojej ulubionej postaci całej historii – wampira Cassidy’ego. Po zakończeniu trzeciego tomu musiałem jednak mocno zrewidować swój rozkład sympatii do bohaterów „Kaznodziei” – ale pozwolę wam samodzielnie przekonać się, co mam na myśli. Akcja w najnowszej części wyhamowuje, jest więcej zadumy, analizy psychologicznej, rozmów przy stoliku lub w łóżku i sporo retrospekcji. Groteskowy i niezamierzenie prześmieszny Herr Starr zostaje nowym Wszechojcem Graala – organizacji, z którą walczyliśmy w tomie drugim. Starr oczywiście nadal snuje swoje absurdalne plany wobec Jessego. Ale cała sprawa Graala jest tu tylko delikatnie zaznaczona, na kolejne przyspieszenie akcji musimy chyba poczekać. Tymczasem skupiamy się na trójce bohaterów i ich coraz bardziej skomplikowanej relacji. Ale najpierw spin-off.

Garth Ennis zaprosił do gry nowych rysowników. Steve Dillon, zajęty pracą nad regularną serią o Kaznodziei, nie miał czasu, aby narysować historię przerażającego Świętego od morderców. Nową poboczną fabułę Ennisa zilustrowali zatem Steve Pugh i Carlos Ezquerra, tworząc wraz z nim krwawy, przejaskrawiony i przygnębiający antywestern – wzorowany, jak zaznaczył sam Ennis, na filmie „Bez przebaczenia”, w reżyserii Clinta Eastwooda. Opowieść o tym, jak powstał niezniszczalny i bezlitosny Święty od morderców, to nowa wersja mitu o Dzikim Zachodzie. Ennis mówi, że to jego ulubiony kawałek całego „Kaznodziei”. Mit ulepiony z mitów, radykalne rozliczanie kulturowej historii Dzikiego Zachodu, która powstała przecież na fundamentach z krwi, pożogi, masowych mordów i szalejącego bezprawia. Postać Świętego jest nieskończenie tragiczna. Tak bardzo zaprzeczał on swojej własnej naturze, że gdy spadła maska, skrywająca jego prawdziwe „ja”, powstało piekło na Ziemi.

czwartek, 8 marca 2018

Król w żółci

Zdejmowanie masek

Artykuł należy do cyklu „XX lat Biblioteki grozy wydawnictwa C&T”. Odcinek szesnasty.

„Król w żółci” wydany przez C&T w cyklu „Biblioteka grozy” składa się z siedmiu opowiadań, napisanych sto dwadzieścia lat temu przez jednego z klasyków opowieści niesamowitych – Roberta W. Chambersa. Cztery z nich, pochodzące ze słynnego zbioru „The King in Yellow”, połączone są ze sobą luźno pewnym motywem fabularnym. Trzy ostatnie to utwory późniejsze, wybrane z „The Maker of Moons” i „The Mystery of Choice”. O przerażającej istocie, odzianej w zgniłe żółte szaty, pochodzącej prawdopodobnie z tajemniczego miejsca zwanego Carcosą (o której pisał już Ambrose Bierce), zrobiło się głośno po emisji serialu „Detektyw”. Sam dopiero wtedy zainteresowałem się zarówno opowiadaniami Chambersa jak i szeregiem powiązanych z nimi innych tekstów, składających się na pewne nieformalne uniwersum. Po serialu wszyscy nagle zaczęli zastanawiać się nad tym, kim był Chambers i wszyscy w recenzjach „Króla w żółci” o tymże serialu wspominają, co, jak się domyślam, niepomiernie wkurza znawców i miłośników klasycznej literatury grozy. O, ja też to właśnie zrobiłem, więc może przejdę do rzeczy. 

W „Naprawiaczu reputacji”, opowiadaniu otwierającym zbiór, znajdujemy pierwszą informację o „Królu w żółci”. Okazuje się, że jest to dramat w dwóch aktach – pierwszy z nich to prosta i banalna opowieść, po przeczytaniu której, wielu czytelników uznaje sztukę za bezwartościową. Dopiero drugi akt mocno angażuje odbiorcę i to w taki sposób, że lektura utworu staje się przymusem i obsesją. „Król w żółci” wpędza w obłęd. Główny bohater opowiadania, Hildred Castaigne, opowiada spójną z początku historię swojego wypadku, leczenia, rekonwalescencji i lektury owego dramatu. W pewnym momencie zauważamy jednak, że coś jest bardzo, bardzo nie tak w jego relacji, a on sam okazuje się wprost wzorcowym przykładem figury tak zwanego niewiarygodnego narratora. Bardzo lubię tego rodzaju narracje – taki był Severian z „Księgi nowego słońca”, Biurokrata ze „Stacji przypływu”, Wagabunda z „Domu z liści” czy Eleanor z „Nawiedzonego” żeby zbyt daleko nie szukać. Hildred Castaigne jest chyba najbardziej niewiarygodny z nich wszystkich. Otóż utrzymuje on, że jest prawowitym spadkobiercą tronu „Imperialnej dynastii Ameryki” wywodzącej się z miejsca, gdzie Carcosa, gdzie Hiady, Hastur i Aldebaran. Coraz bardziej szalona narracja zmierza powoli do makabrycznego finału. W mojej ocenie jest to jedno z dwóch najlepszych, obok „Żółtego znaku”, opowiadań zbioru.

piątek, 2 marca 2018

Nawiedziciel mroku

Światła zgasły - Boże dopomóż...


Artykuł należy do serii "Nie długość się liczy" #3


Skoro wybieram ważne opowiadania, nie może zabraknąć Lovecrafta. Trochę się zastanawiałem, od którego tekstu zacząć – przynajmniej kilkanaście woła o szczegółowe spojrzenie. Na początek niech będzie „Nawiedziciel mroku” z Vesperowego zbioru „Zgroza w Dunwich i inne przerażające opowieści” (opowiadanie znane wcześniej jako „Duch ciemności” w przekładzie Ryszardy Grzybowskiej). Chyba trochę pod wpływem „Miasta i rzeki”, bo wstrząsająca historia Roberta Blake’a przywodzi mi na myśl estetykę, którą Wojciech Gunia zawarł w swoich ostatnich nowelach.

Kim jest Robert Blake, główny bohater „Nawiedziciela mroku”? To artysta, pisarz i malarz, który w poszukiwaniu ciszy, spokoju i natchnienia trafił do pewnego lokum na piętrze willi przy College Street w Providence. Z okien tego mieszkania rozciąga się niesamowita panorama dzielnic miasta, nieodmiennie fascynująca młodego twórcę. Zwłaszcza wieże i iglica tajemniczego, starego i najwyraźniej opuszczonego włoskiego kościoła przykuwają jego uwagę. Nad obserwowaną budowlą rozciąga się coś, co narrator nazywa „aurą opuszczenia” – nawet stada ptaków omijają szerokim łukiem mroczną świątynię. Blake jak zahipnotyzowany rusza w miasto, aby odnaleźć zagadkowy budynek i po lekko odrealnionej wędrówce (niczym w „Zamku” lub „Mieście i rzece”) trafia do owego starego i zapomnianego kościoła, wyraźnie budzącego grozę wśród okolicznych mieszkańców.