Ruch generała

                            Wojna, akurat! W jakim świecie ty żyjesz?!

Artykuł należy do serii "Nie długość się liczy" #23

„Twoje ciało to sploty klątw psychokinetycznych i sensorycznych, twoje myśli to kłębowisko demonów, jesteś jednym, wielkim, chodzącym zaklęciem, homeostatycznym zawirowaniem magii!”

W jednym z numerów „Nowej Fantastyki” z 1997 roku ukazał się esej Jacka Dukaja pod tytułem „Filozofia fantasy”. Dukaj stwierdził tam, że konwencja fantasy skostniała w średniowiecznym sztafażu a przecież daje ona nieograniczone możliwości światotwórcze. „Ruch generała” z 2000 roku, opowiadanie otwierające zbiór „W kraju niewiernych”, pokazuje, że można inaczej. Oto świat pełen magii, rzeczywistość, w której wielkie Imperium Warzhadów stawia czoła legionom Ptaka – dwie strony mają na swych usługach czarowników (nazywanych tu „urwitami”), potężne klątwy i zmodyfikowane magicznie wojska. Po stronie króla Bogumiła Warzhada walczy Generał Żarny, osiemsetletni, najwyraźniej nieśmiertelny mag, którego ciało uległo przez lata niezliczonym modyfikacjom. Teraz generał przypomina raczej cyborga niż postać z książek fantasy.

I to właśnie chodzi. Dukaj niby pisze fantasy, ale gdzieś tam pod spodem aż kipi od motywów science fiction. W świecie „Ruchu generała” magia stała się nieodróżnialna od technologii, zgodnie z przepowiednią Arthura C. Clarke’a. Mamy tu zatrzęsienie pomysłów, dukajowych neologizmów (próg wejścia w tekst jest naprawdę wysoki) – opowiadaniu blisko jest do wizji Chiny Mieville’a (Nowe Crobuzon) czy Jeffa VanderMeera (Ambergris). Śmiem twierdzić, że to idealny przykład polskiego „New Weird”, a to dopiero pierwsza wycieczka Dukaja w tamte strony.

Dukaj porusza tu jeszcze jeden temat – ewolucji i progresu człowieczeństwa. Generał jest swego rodzaju chodzącym paradoksem. Technologicznie rozwinięty do granic możliwości – pstryknięciem palca zagina czasoprzestrzeń, rozrywa jądra atomowe. De facto nie jest już człowiekiem, bo człowiekowi nie wolno żyć wiecznie. Z drugiej strony jest całkowicie skostniały mentalnie, „zamrożony” w feudalnym sposobie myślenia, kultywujący tylko pańsko-wasalne relacje społeczne, wojna i rzeź kształtują jego postrzeganie świata. A jak mówi jeden z jego przeciwników – świat się zmienił. Kołowrót dziejów kręci się inaczej, inne wojny trzeba toczyć. Człowiek zamarznięty w swej formie to taki sam nie-człowiek jak ten skrajnie wyewoluowany. Potrzebny jakiś zloty środek, tylko jak go znaleźć?

Tytuł: Ruch generała

Autor: Jacek Dukaj

Rok pierwszej publikacji: 2000

Miejsce pierwszej publikacji: W kraju niewiernych, 2000, supernowa

Inne publikacje: W kraju niewiernych, 2008, WL